5 thể bệnh trạo ngược dạ dày theo đông y

Trào ngược dạ dày theo Đông y gọi là chứng “vị khí nghịch” (胃氣逆), nghĩa là khí của dạ dày vốn phải giáng xuống để tiêu hoá thức ăn, nay lại nghịch lên trên. Nguyên nhân sâu xa thường không chỉ ở dạ dày, mà là sự mất điều hoà giữa tạng Vị – Can – Tỳ – Tâm.

🌿 I. CƠ CHẾ BỆNH SINH CHUNG

Theo nguyên lý Đông y, “Vị chủ giáng, Can chủ sơ tiết”, tức là Vị phải giáng khí, Can phải điều đạt khí. Khi Can bị uất (ức chế, stress, giận dữ), khí của Can nghịch lên, ép Vị khí không giáng được, gây ra ợ hơi, ợ chua, nóng rát, trào ngược.

Tổng quát, có 4 nhóm nguyên nhân chính:

🌀 1. Can khí phạm Vị (肝氣犯胃)

• Nguyên nhân: Căng thẳng, giận dữ, ức chế, lo nghĩ nhiều.

• Cơ chế: Can khí uất kết, nghịch lên phạm Vị, khiến Vị khí không giáng mà nghịch lên.

• Biểu hiện: Ợ hơi, ợ chua, tức ngực, ăn khó tiêu, cảm giác trướng tức vùng thượng vị, dễ cáu gắt.

• Lưỡi: Hơi đỏ, rêu vàng mỏng.

• Mạch: Huyền.

• Pháp trị: Sơ can, lý khí, hòa vị.

• Phương dùng: Sài hồ sơ can tán (Gia giảm).

🔥 2. Vị nhiệt thượng nghịch (胃熱上逆)

• Nguyên nhân: Ăn cay nóng, uống rượu, hút thuốc, ăn muộn, mất ngủ, stress kéo dài.

• Cơ chế: Nhiệt tà ở vị trường, khiến vị khí nghịch lên trên.

• Biểu hiện: Ợ nóng, rát họng, khát nước, miệng hôi, rêu vàng dày.

• Pháp trị: Thanh vị, giáng nghịch, chỉ ẩu (chống nôn).

• Phương dùng: Thanh vị tán, Hoàng liên ô mai thang.

🌧 3. Tỳ vị hư nhược, khí giáng bất lợi (脾胃虛弱)

• Nguyên nhân: Ăn uống thất thường, lao lực, thức khuya, bệnh lâu ngày.

• Cơ chế: Trung khí hư, tỳ vị yếu, không vận hoá, khí không giáng được mà nghịch lên.

• Biểu hiện: Ợ hơi, đầy bụng sau ăn, ăn ít, mệt mỏi, sắc mặt vàng, chân tay lạnh.

• Pháp trị: Kiện tỳ, ích khí, hòa vị, giáng nghịch.

• Phương dùng: Hương sa lục quân tử thang.

🌫 4. Đàm thấp ngăn trở trung tiêu (痰濕中阻)

• Nguyên nhân: Ăn béo ngọt, ít vận động, tỳ vận hoá kém.

• Cơ chế: Đàm thấp tích tụ, trở ngại vị khí, khiến vị khí nghịch.

• Biểu hiện: Ợ hơi có đờm, cảm giác trào lên cổ họng, tức ngực, nặng nề, buồn nôn.

• Pháp trị: Hóa đàm, kiện tỳ, lý khí, giáng nghịch.

• Phương dùng: Bán hạ trần bì thang, hoặc Bán hạ hậu phác thang.

💠 5. Tâm vị bất giao (心胃不交)

• Nguyên nhân: Lo âu, mất ngủ, suy nhược thần kinh.

• Cơ chế: Tâm hoả quấy động, vị âm hao tổn, hỏa khí nghịch lên.

• Biểu hiện: Ợ nóng, tức ngực, hồi hộp, mất ngủ, miệng khô, rêu ít.

• Pháp trị: Dưỡng âm, an thần, giáng nghịch.

• Phương dùng: Thiên vương bổ tâm đan, Gia giảm.

🧭 Kết luận:

Trào ngược dạ dày trong Đông y không chỉ là bệnh của dạ dày, mà là biểu hiện của khí cơ nghịch loạn trong toàn thân.
Phép trị cốt yếu là “hòa vị – giáng nghịch – sơ can – kiện tỳ”, tuỳ thể mà chọn trọng tâm.